Στις 18-12-1974, ο Μιχαήλ Στασινόπουλος εκλέγεται πρώτος προσωρινός Πρόεδρος της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας. Η θητεία του Στασινόπουλου διήρκεσε έως τις 20-6-1975, οπότε ορκίσθηκε ο Κωνσταντίνος Τσάτσος πρώτος Πρόεδρος της Δημοκρατίας με τη διαδικασία που προβλέπει το Σύνταγμα του 1975.   

Η επιλογή του Στασινόπουλου είχε συμβολικό φορτίο, που συνδεόταν με την αντίστασή του απέναντι στη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967. Οταν το δικτατορικό καθεστώς, με την ΚΔ΄ συντακτική πράξη της 28-5-1968 «περί εξυγιάνσεως της Τακτικής Δικαιοσύνης», ανέστειλε για τρεις ημέρες την ισοβιότητα των δικαστικών λειτουργών και απέλυσε τους μη αρεστούς σε αυτό δικαστικούς λειτουργούς, το Συμβούλιο της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του 1811-1831/1969 και υπό την προεδρία του Στασινόπουλου, ακύρωσε τις απολύσεις των δικαστών, παρά το γεγονός ότι η ΚΔ΄ συντακτική πράξη όριζε ότι κατά των πράξεων απόλυσης «δεν χωρεί προσφυγή ή αίτησις ακυρώσεως ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, ουδ’ αγωγή επί αποζημιώσει ενώπιον των τακτικών δικαστηρίων». Το σκεπτικό του δικαστηρίου ήταν ότι δεν είχε δοθεί στους απολυθέντες δικαστές η δυνατότητα να εκφράσουν τις απόψεις τους και έτσι είχε παραβιασθεί το θεμελιώδες δικαίωμα της προηγούμενης ακρόασης: Οπως ανέφεραν χαρακτηριστικά οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, «το δικαίωμα ακροάσεως παντός κρινομένου προσώπου αποτελεί γενικωτέραν και θεμελιώδη αρχήν του δικαίου, διασφαλίζουσα το στοιχειώδες δικαίωμα υπερασπίσεως, και εφαρμοστέαν κατ’ αρχήν εν πάση ευνομουμένη Πολιτεία». Κατά τη διάρκεια μάλιστα των εν λόγω δικών, ένας εκ των προσφευγόντων και κατοπινός –μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας– πρόεδρος του Αρείου Πάγου, ο Δ. Μαργέλλος, αγορεύοντας ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας τόνισε: «Οταν οι πρωτόπλαστοι ημάρτησαν, ο Θεός, ο Παντοδύναμος, δεν τους ετιμώρησεν αμέσως, αλλά τους εκάλεσε προηγουμένως ν’ απολογηθούν: Διατί αμαρτήσατε; Και μόνον κατόπιν της απολογίας των, τους ετιμώρησε. Από τότε λοιπόν ενεφυτεύθη εις την φύσιν του ανθρώπου το δικαίωμα να υπερασπίζη τον εαυτόν του πριν κριθή, και κατέστη το πρωταρχικόν δικαίωμά του. Δι’ αυτό λέγουν ότι το δικαίωμα της υπερασπίσεως είναι αρχαίον, όσον και ο άνθρωπος». Επρόκειτο για μια πολύ ηχηρή πράξη αντίστασης της Δικαιοσύνης, ιδίως αν αναλογισθεί κανείς ότι ο πρωθυπουργός και έξι υπουργοί της πρώτης δικτατορικής κυβέρνησης προέρχονταν από τον Αρειο Πάγο.

Η συνέχεια ήταν αναμενόμενη: Αμέσως δημοσιεύθηκε διάταγμα περί αποδοχής της παραίτησης του Στασινόπουλου, την οποία βεβαίως ο ίδιος ουδέποτε είχε υποβάλει, ενώ ακολούθησαν εννέα ακόμη «παραιτήσεις» μελών του δικαστηρίου. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο πρόεδρος του γαλλικού Συμβουλίου της Επικρατείας, Ρενέ Κασέν, πρότεινε τον Στασινόπουλο για το Νομπέλ Ειρήνης ως ένδειξη τιμής για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε το ελληνικό δικτατορικό καθεστώς.      

Δεν ήταν όμως μόνον η αντίσταση απέναντι στην απριλιανή δικτατορία που συνετέλεσε στην επιλογή του Μιχαήλ Στασινόπουλου ως πρώτου Προέδρου της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας. Ο Στασινόπουλος (1903-2002), με καταγωγή από τη Μεσσήνη, ήταν μια προσωπικότητα αδιαμφισβήτητου κύρους με πολύ σημαντική δραστηριότητα στον χώρο των γραμμάτων και των τεχνών. Πέρα από τη δικαστική ιδιότητα, διετέλεσε υφηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, καθηγητής και πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου, επίτιμος διδάκτωρ γαλλικών πανεπιστημίων, εκδότης του πρώτου περιοδικού Δημοσίου Δικαίου στην Ελλάδα (Επιθεώρησις Δημοσίου και Διοικητικού Δικαίου), μέλος και πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, πρόεδρος του Ιδρύματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας (1951-1953), υπηρεσιακός υπουργός το 1952 και το 1958, και πρόεδρος της επιτροπής που συνέταξε τον πρώτο Υπαλληλικό Κώδικα του 1951. Συνέγραψε πολυάριθμες και σημαντικές μελέτες στο πεδίο του δημοσίου δικαίου για το δίκαιο των διοικητικών πράξεων, το δίκαιο των διοικητικών διαφορών, την αστική ευθύνη του δημοσίου δικαίου και το δημοσιονομικό δίκαιο. Χαρακτηριστικό της επιστημοσύνης του Μιχαήλ Στασινόπουλου είναι το γεγονός ότι το βιβλίο του για το δίκαιο των διοικητικών πράξεων μεταφράστηκε το 1954 στα γαλλικά με πρόλογο του προέδρου του γαλλικού Συμβουλίου της Επικρατείας, Ρενέ Κασέν. Ανέπτυξε επίσης αξιοσημείωτη λογοτεχνική δραστηριότητα, στον χώρο κυρίως της ποίησης και του δοκιμίου.

Η προσφορά του Μιχαήλ Στασινόπουλου στη νομική επιστήμη και στον δημόσιο βίο της Ελλάδας συνεχίζεται ακόμη και σήμερα. Από το 1976 λειτουργεί το Ιδρυμα Διοικητικού Δικαίου Μιχαήλ Στασινόπουλου, το οποίο διοργανώνει κάθε χρόνο στην αίθουσα «Ρακτιβάν» του Συμβουλίου της Επικρατείας σεμινάριο Δημοσίου Δικαίου με εξέχοντες ομιλητές, ενώ με υποτροφίες του ιδρύματος μεγάλος αριθμός νέων επιστημόνων πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία.   

* Καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ.

Κυριακή Κανονίδου

Είμαι η Κυριακή Κανονίδου, δημοσιογράφος και συντάκτρια στο ενημερωτικό site news1.gr

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *