Το ψυχόδραμα ως ομαδική ψυχοθεραπεία: μία βιωματική μέθοδος ψυχοθεραπείας που προσεγγίζει τον άνθρωπο όχι ως “ασθενή” αλλά ως εν δυνάμει δημιουργό.
Τι είναι το ψυχόδραμα;
Το ψυχόδραμα είναι μια ομαδική μέθοδος δράσης ή αλλιώς βιωματική, για την ανάπτυξη της προσωπικότητας, της δημιουργικότητας και του αυθορμητισμού και για την ανάπτυξη των ικανοτήτων στη διαπροσωπική επικοινωνία.
Εμπνευστής της μεθόδου του ψυχοδραμάτος, υπήρξε ο J.L.Moreno (1889-1974), ψυχίατρος, πατέρας της κοινωνιομετρίας και πρωτεργάτης της ομαδικής ψυχοθεραπείας.
Η ονομασία της μεθόδου προέρχεται από τις λέξεις ψυχή και δράμα (από το δράω-δρω) , δηλαδή ψυχόδραμα=η δράση της ψυχής. Η ονομασία αυτή αναφέρεται στο βιωματικό χαρακτήρα της ψυχοδραματικής μεθόδου ότι δηλαδή στο ψυχόδραμα δουλεύουμε τα θέματα και την προσωπική ανάπτυξη όχι μόνο μέσα από το λόγο (λεκτικό/διανοητικό-γνωστικό επίπεδο) αλλά και μέσα από το σώμα (τη βιωματική διαδιακασία).
Το ψυχόδραμα ως ψυχοθεραπεία σε κλινικούς τομείς, μπορεί να εφαρμόσουν Ψυχοδραματιστές-Ψυχοθεραπευτές, δηλαδή επαγγελματίες στο χώρο της ψυχικής υγείας που έχουν ειδικευκευτεί στην μέθοδο του Ψυχοδράματος λαμβάνοντας την απαραίτητη επαγγελματική κατάρτιση.Σε αυτήν την περίπτωση, ο σκοπός των συνεδριών, ατομικών ή ομαδικών, είναι η ψυχοθεραπεία.
Καθώς μιλώντας για το ψυχόδραμα, κυρίως μιλάμε για μια μέθοδο ομαδικής ψυχοθεραπείας, ας αναπτύξουμε λίγο παραπάνω τι είναι η ομαδική ψυχοθεραπεία και ποια τα οφέλη της.
Τι είναι η ομαδική Ψυχοθεραπεία;
Ανάλογα με τη φύση των θεμάτων και αιτημάτων που φέρνει ο θεραπευόμενος, ένας άλλος τρόπος να δουλέψει κάποιος ψυχοθεραπευτικά αντί της ατομικής συνεδρίας ψυχοθεραπείας που λαμβάνει χώρα αναμεταξύ του θεραπευτή και θεραπευόμενου, είναι στο πλαίσιο της ομάδας, συμμετέχοντας σε ομάδα ψυχοθεραπείας.
Μέσα στην ομάδα ψυχοθεραπείας μπορεί να δουλέψει κάποιος τόσο τα προσωπικά θέματα που φέρει, όπως γίνεται στις ατομικές συνεδρίες, όσο και θέματα που σχετίζονται με τη διαπροσωπική επικοινωνία. Αποκτά καποιος θέαση του εαυτού και προσωπική ανάπτυξη μέσα από το σχετίζεσθαι με τα μέλη της ομάδας, υπο την καθοδήγηση και τον συντονισμό του ομαδικου ψυχοθεραπευτή.
Η ομάδα είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας, όπου θα εκδηλώσουμε την προσωπικότητά μας και θα εκφραστούμε όπως το κάνουμε στις στις εξωτερικές κοινωνικές ή άλλες ομάδες ή στα κοινωνικά συστήματα στα οποία συμμετέχουμε όπως το οικογενειακό, το επαγγελματικό,το φιλικό, το συντροφικό πλαίσιο κτλ. Επομένως μέσα στην ομάδα θα μπορέσουμε να παρατηρήσουμε τα θέματα της προσωπικότητάς μας σε σχέση με το σχετίζεσθαι, τα σχεσιακά μας μοτίβα και τις κοινωνικές μας λειτουργίες-κοινωνικούς μας ρόλους.
Tα οφέλη της ομαδικής ψυχοθεραπείας είναι πολλαπλά καθώς το άτομο καθρεφτίζεται όχι μόνο μέσα από τη δυαδική σχέση αλλά μέσα από πολλές προσωπικότητες-τα μέλη της ομάδας.Κάθε μέλος της ομαδας γίνεται θεραπευτικός πράκτορας ο ένας για τον άλλον. Μέσα σε μια ομάδα μαθαίνουμε ο ένας από τον άλλον και εμπνέουμε ο ένας τον άλλον.Η αλληλοστήριξη, το αίσθημα του ανήκειν και της αποδοχής, το μοίρασμα των εμπειριών και οι αμοιβαίες σχέσεις που προκύπτουν, δρουν θεραπευτικά για το άτομο. Οι ομάδες αποτελούν δίκτυο υποστήριξης των ατόμων.
Ποια είναι τα οφέλη της ομαδικής ψυχοθεραπείας;
Συνοπτικά, στα οφέλη της ομαδικής ψυχοθεραπείας συγκαταλέγονται:
- μαθαίνουμε να βγαίνουμε από την απομόνωση (θέση του “αόρατου¨),να φέρνουμε τον εαυτό μας στο “προσκήνιο” που αναπτύσσει την αίσθηση της αυτοαξίας μας
- παίρνουμε κουράγιο και ελπίδα καθώς βλέπουμε ότι και άλλοι άνθρωποι βιώνουν παρόμοιες εμπειρίες με εμάς
- διευρύνουμε την οπτική μας με νέες ιδέες αντιμετώπισης σε θέματα που μας απασχολούν , τι οποίες μπορούμε να πάρουμε βλέποντας πώς άλλοι αντιμετωπίζουν παρόμοια θέματα
- διευρύνουμε την προσωπικότητά μας, καθώς μαθαίνουμε νέες κοσμοθεωρίες και τρόπους λειτουργίας μέσα από τους άλλους που πριν μας ήταν άγνωστοι ( όπως πχ.απόντες ρόλοι στην προσωπικότητά μας)
- ατομική και ομαδική κάθαρση- κάθαρση από τη σύμπραξη, το μοίρασμα και την ομαδική έκφραση
- αναπτύσσουμε δεξιότητες διαπροσωπικής επικοινωνίας, όπως ανάπτυξη ενσυναίσθησης, πώς “ακούω” τον άλλον πραγματικά, άμεση ανταπόκριση και έκφραση του εαυτού προς τον άλλον, διαχείριση συγκρούσεων κα.
- αναπτύσσουμε την αυτοεκτίμηση, όταν εκφράζοντας τον εαυτό μας εμπρός σε άλλους βρίσκουμε αναγνώριση, αποδοχή, υποστήριξη, ενθάρρυνση
- αναπτύσσουμε την αυτοεπίγνωση καθώς μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τα σχεσιακά μας μοτίβα, πειραματιζόμαστε και δοκιμάζουμε σε νέους τρόπους σχετίζεσθαι με τους άλλους
Με απλά λόγια θα λέγαμε ότι δουλεύοντας στην ομάδα, γινόμαστε σταδιακά πιο ανοιχτοί και άνετοι στις συναναστροφές μας και στη ζωή εν γένει, μαθαίνουμε να κρατάμε τον εαυτό μας στο προσκήνιο, οντας παράλληλα παρόντες στις σχέσεις με ενσυναίσθηση και περισσότερο διαθέσιμοι για συναισθηματική εμπλοκή με τους άλλους.
Ομαδική ψυχοθεραπεία στις ομάδες Ψυχοδράματος– η αξία της βιωματικής δουλειάς στην ψυχοθεραπεία
“Δε χρειάζεται να φτιάξεις τον κόσμο, χρειάζεται να φτιάξεις εσένα. Και για να σε φτιάξεις, πρέπει πρώτα να σε βρεις ή πρέπει να μπορείς να σε “βλέπεις”, να σε “ακούς”.”
Το ψυχοδραμα, είναι μια μέθοδος ομαδικής βιωματικής ψυχοθεραπείας, όπου τα μέλη μιας ομάδας μπορούν να επεξεργαστούν τα θέματά τους και να αναπτύξουν την προσωπικότητά τους, όχι μόνο σε λεκτικό επίπεδο (που παραπέμπει κυρίως στη διανοητική-γνωστική επεξεργασία), αλλά και μέσω της ¨δράσης”, μέσω δηλαδή του βιώματος , που περιλαμβάνει την κίνηση(σωματικό επίπεδο) και φέρνει άμεση επαφή με το συναίσθημα.
Πλεον η βιωματική διαδικασία στην ψυχοθεραπεία, που περιλαμβάνει μεθόδους προσέγγισης “bottom up”, τυγχάνει μεγάλης αναγνώρισης, ειδικά στη διαχείριση του ψυχικού τραύματος. Οι ψυχοθεραπευτικές προσέγγισεις “από κάτω προς τα πάνω”, χρησιμοποιούν τη σοφία των αισθήσεων του σώματος και της κίνησης ως πρόσβαση στο τραύμα που καταγράφεται στην περιτονία , τον συνδετικό ιστό και το νευρικό σύστημα του ανθρώπου. Η δουλειά μέσα από το σώμα αποδεικνύεται εξίσου θεραπευτική -ίσως και πιο αποτελεσματική- για την επαφή και δουλειά με τον ψυχισμό μας.
Η βιωματική διαδικασία στο ψυχόδραμα σε συνδέει άμεσα, ζωντανά, απ΄ευθείας με τον πυρήνα της ύπαρξής σου. Εκεί όπου τα λόγια είναι φλύαρα, ή ασυνάρτητα, ή μουδιασμένα, ή τυποποιημένα, ή εκεί όπου τα λόγια δε χωρούν, κάποιος άλλος μέσα σου γνωρίζει, όπως και το σώμα σου γνωρίζει: “Το σώμα θυμάται αυτό που το μυαλό ξεχνάει”.J.L.Moreno
Σε μια ομάδα ψυχοδράματος οι συμμετέχοντες σταδιακά εξοικειώνοται να δουλεύουν τα θέματά τους ή τις καταστάσεις του εσωτερικού τους κόσμου βιωματικά-στο χώρο που ονομάζεται ψυχοδραματική σκηνή, επιτυγχάνοντας έτσι άμεση διακίνηση του συναισθηματικού τους δυναμικού, που αποτελεί καίριο θεραπευτικό παράγοντα στην ψυχοθεραπεία. Η αλήθεια που αναδύεται μέσα από την κίνηση-την έκφραση του σώματος, είναι συχνά πιο σωστός οδηγός για προσωπική ανάπτυξη και θεραπεία.
Η ψυχοδραματική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία
Η ψυχοδραματική προσέγγιση είναι προσωποκεντρική, “μη κατευθυντική” , που σκοπεύει περισσότερο όχι στο να λύσει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, αλλά να βοηθήσει το άτομο να αναπτυχθεί ώστε να μπορέσει να αντιμετωπίζει τα θέματα και τις διάφορες καταστάσεις της ζωής με δημιουργικότητα και αυθορμητισμό. Βασίζεται πολύ περισσότερο στην τάση του ατόμου προς την ανάπτυξη της υγείας και την προσαρμογή.
Είναι φαινομελογική, καθώς δίνεται έμφαση στην προσωπική εμπειρία και τα συναισθήματα του ατόμου, δηλαδή ακολουθεί το άτομο στο πώς βλέπει και βιώνει την πραγματικότητα μέσα από το δικό του μοναδικό τρόπο και ιδιοσυγκρασία.
Επιπλέον προσεγγίζει τον άνθρωπο συστημικά, δηλαδή μέσα από τα κοινωνικά συστήματα στα οποία ανήκει και με τα οποία αλληλεπιδρά και τα οποία τον διαμορφώνουν καθώς και ο ίδιος επενεργεί σε αυτά, τονίζοντας τη σημασία της ανθρώπινης φύσης για κοινωνικότητα, για την αίσθηση του ανήκειν και τη σημασία σύναψης υγιών διαπροσωπικών σχέσεων με τους άλλους.
Τέλος είναι μια μέθοδος βαθιά υπαρξιακή, καθώς αντιλαμβάνεται το άτομο μέσα στην υπαρξιακότητά του, την έκφρασή του σε σχέση και μέσα από τα υπαρξιακά ερωτήματα και τις υπαρξιακές αναζητήσεις της ζωής. Για φανταστείτε, ότι στην ψυχοδραματική σκηνή μπορεί να έρθει αντιμέτωπο με τον ίδιο το θάνατο, ή ακόμη και με τον ίδιο το Θεό και εκεί να διαπραγματευτεί τις θέσεις του, πώς ορίζει τον εαυτό του στην ύπαρξη αλλά και να πάρει κουράγιο για να “υπάρξει” και να “συνυπάρξει” ανανεώνοντας τη ζωτικότητά του και το συμβόλαιο με τη ζωή.
Γιατί να συμμετέχω σε ομάδα ψυχοδράματος; Ποια τα οφέλη συμμετοχής;
Συνοπτικά, στη δουλειά με τη μέθοδο του ψυχοδράματος, μπορεί κάποιος:
- να επανεξετάσει τους ρόλους που απαρτίζουν την προσωπικότητά του, να επενεργήσει σε αυτούς, να δομήσει νέους ρόλους που μπορεί να ήταν απόντες ή σε μικρό βαθμό μόνο ανεπτυγμένοι, γενικότερα να δουλέψει πάνω στη δομή της προσωπικότητάς του για την διεύρυνση και ανάπτυξη της
- να απαρτιώσει-ενσωματώσει την προσωπικότητα κερδίζοντας την αυτοκυριαρχία του
- να καλλιεργήσει την αυτογνωσία και αυτο-επίγνωση
- να γευτεί τη θεραπευτική αξία της δουλειάς μέσα από τη βιωματική διαδικασία, όπως συναισθηματική και σωματική κάθαρση, ανάπτυξη της δημιουργικότητας, “γείωση”, επίτευξη συγκινησιακής επιδιορθωτικής εμπειρίας, να κερδίσει επίγνωση-δράσης (action-insight) κτλ.
- να αναπτύξει τις ικανότητες και δεξιότητές του στην διαπροσωπική επικοινωνία
- να δουλέψει πάνω στα σχεσιακά του μοτίβα και να επιτύχει επιδιόρθωση πάνω σε αυτά (επιδιόρθωση του οικογενειακού-κοινωνικού-πολιτισμικού ατόμου)
- να γευτεί τα οφέλη της ομαδικής ψυχοθεραπείας, όπως να οικοδομήσει μια αίσθηση του ανήκειν, καθολικότητα (την αίσθηση ότι δεν είναι μόνος) στα προβλήματα και τις πανανθρώπινες προκλήσεις της ζωής, να μαθαίνει από την ανατροφοδότηση από τους άλλους και από τον τρόπο με τον οποίο οι άλλοι διαχερίζονται τα θέματα και καταστάσεις της ζωής (μίμηση), να βελτιώσει την αυτοαξία του μέσα από την αλληλεπίδραση με άλλους κα.
Ψυχόδραμα: μια προσωπική εμπειρία
“Προσωπικά, αυτό που με ώθησε να ασχοληθώ με το ψυχόδραμα ήταν η δυνατότητα που δίνει να εκφράσω τον εαυτό μου και τον εσωτερικό μου κόσμο μέσα από τη δράση και τα θεραπευτικά οφέλη που βίωσα από αυτήν τη διαδικασία όπως κάθαρση, συναισθηματική επιδιόρθωση, ψυχικό “ξεμπλοκάρισμα”, ανάπτυξη της δημιουργικότητας κα., όπως και η θεραπευτική αξία που έχει η επίδραση της ομάδας στην προσωπικότητα. Στο ψυχόδραμα βρήκα έναν τόπο και τρόπο να υπάρχω όπως είμαι, με την αλήθεια μου, να συσχετίζομαι με πλευρές του εαυτού μου και να αντικρίζω το εσωτερικό μου άμεσα, βαθιά, αγγίζοντας και απελευθερώνοντας την μπλοκαρισμένη κίνηση και τα συναισθήματά μου, με όλα αυτά παράλληλα να αγκαλιάζονται με αποδοχή από τους άλλους, να βλέπω τη σημασία του βιώματός μου για τους άλλους-πώς τους αγγίζει η αλήθεια μου- και να παίρνω αντίστοιχα την αλήθεια των άλλων, να αγγίζομαι, να μαθαίνω και να εμπνέομαι από τους άλλους. Επιπλέον, η κοσμοθεωρία του ψυχοδράματος, ταίριαξε απόλυτα με τη δική μου έως τότε κοσμοθεωρία και με εξέφρασε απόλυτα. Όπως για παράδειγμα η ιδέα, ότι η αλήθεια υπάρχει μέσα μου και είμαι ικανή να τη βρω και να τη βοηθήσω να αναδυθεί, η πίστη στις δυνατότητες και ικανότητες του ατόμου και στην εσωτερική του σοφία”.
Δ.Χορομίδου, απόσπασμα από συνέντευξη
Επίλογος
Κάθε άνθρωπος έχει μέσα του ένα δυναμικό, από το οποίο σταδιακά, απ’ τη στιγμή της γέννησής του και για διάφορους λόγους απομακρύνεται. Η οικογένεια, το κοινωνικό, το πολιτισμικό πλαίσιο, ο τρόπος που μεγαλώνουμε, οι συγκυρίες-εμπερίες, τα γεγονότα της ζωής, συντείνουν σε αυτήν την αποξένωση, στην αποξένωση από το δυναμικό μας, στην αποξένωση από τον αυθεντικό εαυτό μας.
Συχνά φτάνουμε σε μια ηλικία με διασπασμένη ψυχική δομή και διάσπαρτα κομμάτια “εγώ”: άλλο εκφράζει το σώμα μας, άλλο σκεφτόμαστε, άλλο αισθανόμαστε και άλλο πράττουμε. Έχει χαθεί η σύμπνοια (συν+πνέω), η εναρμόνιση με το ποιος πραγματικά είμαι. Έχει μολυνθεί, διαστρεβλωθεί, από τη βία που βιώνουμε γύρω μας, τα ψυχικά τραύματα, τις απογοητεύσεις των σχέσεων, από το τι περιμένουν οι άλλοι να είμαστε, από τι περιμένει η κοινωνία να είμαστε. Η ατομικότητά μας χάνεται στην κουλτούρα της κολεκτίβας.
Αποτέλεσμα είναι να διάγουμε τη ζωή μας αποπροσανατολισμένοι, αποσυνδεδεμένοι, ασυνείδητοι, αποκομμένοι από το συναίσθημά μας, νευρωτικοί.
Το ψυχόδαμα, είναι μια βιωματική μέθοδος ομαδική ψυχοθεραπείας, όπου μπορούμε να επανασυνδέσουμε τα αποσυνδεδεμένα κομάτια μας σε μια συνοχική ψυχική δομή και να παρουμε τη ζωή μας στα χέρια μας, ή άλλιώς, όπως αποκαλύπτει το βιβλίο για το Ψυχόδραμα της Δ.Χορομίδου στον τίτλο του: να “γίνουμε πλοηγοί της ζωής μας”.
Όσο περισσότερο καταφέρνουμε να διαχειριστούμε τα ψυχικά μας τραύματα και να αναπτύξουμε την αυτογνωσία και αυτεπίγνωσή μας, τόσο περισσότερο θα αναδυθεί η δημιουργικότητα και οι ικανότητές μας—το υγιές ψυχικό δυναμικό μας.
Η ψυχοδραματική προσέγγιση είναι προσωποκεντρική, “μη κατευθυντική”, που σκοπεύει περισσότερο όχι στο να “λύσει” ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, αλλά να βοηθήσει το άτομο να αναπτυχθεί ώστε να αντιμετωπίζει τα θέματα και τις διάφορες καταστάσεις της ζωής με δημιουργικότητα και αυθορμητισμό. Βασίζεται πολύ περισσότερο στην τάση του ατόμου προς την ανάπτυξη της υγείας και την προσαρμογή.
Ίσως η φιλοσοφία του ψυχοδράματος μπορεί να συμπτυχθεί στα εξής παρακάτω λόγια του J.L.Moreno : “ Κάθε άνθρωπος κρύβει μέσα του απέραντη δημιουργικότητα. Ας οδηγηθεί στη δράση, εκφραζόμενος αυθόρμητα. Ο αυθορμητισμός θα ανασύρει από μέσα του όλη την δημιουργικότητα, ώστε να γίνει ο δημιουργός του εαυτού του”.
Δείτε και άλλα άρθρα στο news1.gr
